مقاله ی کوتاه شده ای از : مجله ی "موسسه پژوهش های اقتصادی محیط زیست اجتماعی"، مونیخ

Institut für Sozialökologische Wirtschaftsforschung (ISW), München

شماره ی: ۷٢

برگردان: ما زنان

دوشنبه 5 فروردین 1387

بیماری همه گیر جهانی: ایدز و HIV

تصویر قاره ی افریقا که در آگاهی همگانی به عنوات قاره ی بیماری ها شناخته می شود، ده ها سال است که در اذهان عمومی با مساله ی گسترش بیماری های همه گیر HIV و ایدز همراه گردیده است. مطابق اطلاعات UNAIDS در پایان سال ٢٠٠٦ ، از مجموع ٤٢ میلیون نفر که در سراسر جهان به HIV و ایدز مبتلا شده اند، ٦٠ درصد یعنی در حدود ٢۵ میلیون نفر آنان افریقایی بوده اند. سالانه ١/٢ میلیون افریقایی بر اثر عوارض این بیماری می میرند که این رقم برابر با ۷٢ درصد از کل مرگ و میر بر اثر ایدز است. بنا بر اطلاعات UNAIDS درسال ٢٠٠٦،  تعداد کسانی که سالانه به این بیماری مبتلا می گردند ٨/٢ میلیون نفر برآوزد می شود.

پیرامون عواقب اقتصادی و اجتماعی بیماری های HIV و ایدز در افریقا نمی توان به اندازه ی کافی سخن گفت. شهرها و افرادی که دارای تحصیلات نسبتا خوب و در سن کار و فعالیت قرار دارند به میزانی بیش از حد بالا، به این بیماری ها مبتلا می گردند و میزان ابتلا به آن ها در روستاها نیز رو به افزایش است:

• طول عمر در افریقا در حال کاهش است و در حال حاضر با ٤۷ سال، نزدیک به ١۵ سال، کم تر از سن در وضعیت بدون شیوع گسترده این بیماری است. این مدت در برخی از کشورها به کم تر از ٤٠ سال می رسد.

• از آن جا که کافی نبودن نیروی کار در تولید کشاورزی تاثیر منفی دارد، کشاورزی افریقا نیز اکنون با مشکل رو به رو گردیده است. بررسی های انجام شده نشان می دهند که اکنون میران تولید غلات در خانواده های مبتلا به ایدز به اندازه ی ۵۷ % و میزان درآمد آن ها به اندازه ی ٨۵ % (زامبیا) کاهش می یابد. (گزارش Goldberg، برگ ٨۷١)

• مطابق برآورد سازمان بهداشت جهانی، کاهش کلی میزان رشد کشورهای جنوب افریقا رقمی مابین ١٢ و  ۳۵ درصد از تولید ناخالص ملی این کشورها تخمین زده می شود.

• سیستم های درمانی این کشورها  از دو سو تحت فشار قرار گرفته اند: در حالی که از یک سو تعداد بیماران در این کشورها رو به افزایش نهاده است، از سوی دیگر پزشکان و پرستاران به میزانی بیش از حد بالا، به ایدز مبتلا می گردند.

• از آن جا که میزان ابتلای کادرهای آموزشی به بیماری ایدز در حدی بالاتر از حد میانگین قرار دارد، لازم است که تعداد نیروهای آموزشی جدید  ٦۵ تا ١١٠ درصد افزایش یابند تا بتوانند کمبود ایجاد شده را جبران نمایند.

• بنا بر آمار یونیسف، در افریقا  از مجموع ۳١۷ میلیون کودک کم تر از ١۵ سال ، تعداد ١٦ میلیون کودک، پتیم شدگان ناشی از بیماری ایدز هستند. در زامبیا نزدیک به یک چهارم از همه ی کودکان، یکی از والدین یا هر دوی آن ها را از دست داده اند و از هر چهار خانواده یکی به یزرگ کزدن یک کودک یتیم مشغول است.

• از آن جا که میزان ابتلا به بیماری ایدز در میان زنان بالاتر از این میزان در میان مردان قرار دارد، خطر مرگ مادران بیشتر است و مرگ مادران معمولا به معنای فروپاشی خانواده ها بوده و کودکان را در معرض نابودی قرار می دهد.

این مساله که چرا بیماری های HIV و ایدز پیش از همه در افریقا موجب چنین انهدام عظیمی می گردند، ناشی از تاثیر عوامل گوناگونی است نخستین مورد این بیماری در سال ١٩۵٩ در کینشازا مورد تایید قرار گرفت. ضعف دستگاه اداری در افریقا، تابو کردن مسایل جنسی در ارتباط با لاابالی گری های اجنماعی و درک سنتی از بیماری به عنوان پدیده ای ناشی از عوامل ماورای طبیعی (١٩٩٤Rosny) موجب آن گردیدند تا اجرای برنامه های آگاه سازی بسیار دیر آغاز شده و دامنه ی آن ها به دشواری شامل گروه های گوناگون مردم گردد. این واقعیت که گروه های تحصیل کرده ی شهری بیشتر از حد متعارف به این بیماری دچار شده اند نشان می دهد که کمبود آگاهی به تنهایی نمی تواند عاملی برای ایجاد این وضعیت باشد و این مساله نیز که تعداد زنان همبستر با مردان، عاملی برای اعتبار یافتن مردان در افریقا به شمار می آید، در این زمینه می تواند دخالت داشته باشد. عامل دیگری نیز که ابتلا به این بیماری را تسهیل می کند وضعیت سلامتی و تغذیه است، زیرا بیماری هایی چون مالاریا و سوء تغذیه ی مزمن، سیستم دفاعی بدن را ضعیف کرده و خطر ابتلا به  HIV را افزایش می دهند.

نگاهی به میزان شیوع HIV در افریقا نشان می دهد که با وجود موجه بودن امر آگاه سازی مردم، اقدامات انجام شده در این زمینه برای جلوگیری از شیوع این ویروس کفایت نمی کنند

این واقعیت که میزان ابتلا به بیماری ایدز در کشورهای فقیر و از هم پاشیده از جنگ داخلی، مانند جمهوری دمکراتیک کنگو، از کشور نمونه ی رشد یعنی بوتسوانا یا کشور رشدیافته ی افریقای جنوبی به وضوح کم تر است، کافی است تا نسبی بودن امر آگاهی دهی به مردم که در بالا به آن اشاره شد، روشن گردد. چرا میزان ابتلا در سنگال (٩/٠ %) تنها مقداری جزیی از کشور ثروتمند ایالات متحده ی امریکا (٦/٠ %) بیشتر است؟ چرا این ابتلا در کشور کامرون که خاستگاه این بیماری حدس زده می شود، نسبت به کشورهای جنوبی افریقا ابعاد کم تری دارد؟

یکی از عوامل توضیح دهنده ی این وصعیت، نقش مهاجرت نیروی کار است: مهم ترین منبع درآمد برای کشورهای جنوبی افریقا که بیشترین میزان ابتلا به بیماری ایدز را دارند، مهاجرات نیروی کار آن ها به مناطق دارای معادن بوده است ( و هنوز نیز در برخی از این کشورها هست). این مساله قبل از همه در مورد کشورهای بوتسوانا، لزوتو و سوازیلند صادق است. این مهاجرت، مدتی دراز (در افریقای جنوبی تا سال ١٩٩٤) از طریق اجرای مقررات و اقدامات قانونی، تنظیم شده بود و مطابق این مقررات، کارفرمایان با بستن قراردادهای موقت کار با کارگزان، از مزایای رابطه ی اقتصاد سوبسیدی با دستمزد ارزان بهره مند می شدند. مردان به قصد کار برای چند سال به مناطق دارای معادن می رفتند و سپس نه تنها پس اندازهایشان، بلکه همچنین ویروس HIV را با خود می آوردند. شیوع این ویروس در سرتاسر مسیر ارتباطات کاری در کشورهای غرب افریقا نشان می دهد که این تحرک مهم ترین عامل انتشار این ویروس است. سایر موارد توضیح دهنده ی این معضل نیز تنها در ارتباط با این مدل از بازتولید استعماری و پس استعماری معنا می یابند.