مريم
نورايينژاد
nooraienezhad@gmail.com
تكنولوژيهاي
جديد اطلاعاتي و ارتباطي
ICTs با
رشد گستردهء خود امروزه موجبات
تغيير بسياري را فراهم آورده است.
ويژگيهاي خاص اين فنآوريها
مثل امكان ارتباط بدون در نظر گرفتن
زمان و مكان، تغيير در شيوهء
زندگي و كيفيت آن و تاثيرات اجتماعي
آن از جمله واقعيتهايي است كه در
مرحلهء اول موجبات تغييرات در
زندگي بسياري از افراد و گروههاي
اجتماعي در سراسر جهان را پديد
آورده و در مراحل بعدي به واسطه
همين تاثيرات، موجب تسريع در روند
توسعهء انساني شده است. اينترنت
به عنوان يكي از اين تكنولوژيها
توانسته علاوه بر ايجاد تغييرات
فراوان، به عنوان يك ابزار
ارتباطي و اطلاعاتي به تسريع
توسعهء انساني كمك كند. از آنجايي
كه زنان به گواه بسياري از گزارشهاي
سازمان ملل متحد در سراسر جهان،
از جمله گروههاي محروم جامعه در
دسترسي به منابع هستند، اينترنت
ميتواند به واسطه ويژگيهاي خود،
اسباب دسترسي آنان به منابع يك
زندگي متعادل و برابر با مردان را
فراهم كند.در اين مطلب با اشاره به
موارد اجراي برنامههاي موفقيتآميز
در كشورهاي مختلف، سعي بر آن است
تا نمونههايي از تاثيرات استفاده
از تكنولوژيهاي نوين اطلاعاتي و
ارتباطي و مخصوصا اينترنت در زندگي
زنان آورده شود.
بوتان
بوتان
كشوري است كوهستاني با كوههايي
مرتفع با بيش از هفت هزار متر
ارتفاع. فقط_
20
درصد
از زمينهاي اين كشور مسطح است و
همين مساله باعث ايجاد مشكلات
بسياري در ارتباطات مردم با يكديگر
ميشود. به عنوان مثال بيش از دو
روز طول ميكشد تا بتوان از پايتخت
به يكي از شهرهاي محلي اين كشور
رسيد. اين وضعيت جغرافيايي خاص،
ميتواند دليل خوبي بر اثبات توان
بالقوه
ICT's براي
غلبه بر مشكل ارتباط در داخل اين
كشور باشد. برنامهء توسعه ملي در
بوتان نيز با هدف استفاده هر چه بيشتر
از ظرفيتهاي
ICT's بر
محور گسترش تجارت الكترونيك،
طراحي شده است. برنامهء توسعهء
كاربردهاي
ICT's براي
زنان روستايي بوتان از طرف
JWIDF حمايت
ميشود و هدف اصلي آن توجه بيشتر
به ظرفيتهاي
ICT's به
خصوص تجارت الكترونيك براي
توانمندسازي زنان و استفاده از
تكنولوژي اطلاعات براي توسعه و
برابري زنان و مردان در استفاده از
اين امكانات اعلام شده است.زنان
بوتان در حالي 5/49 درصد از جمعيت اين
كشور را تشكيل ميدهند كه شكاف
جنسيتي در آموزش ابتدايي و متوسطهء
آنان بارز است. زنان در مناطق
روستايي آموزش كمتري ميبينند به
گونهاي كه 75 درصد زنان روستايي بيسوادند
و فقط چهار درصد آنان قادر به
دريافت آموزشهاي رسمي و دولتي
هستند.برنامه توسعهء كاربردهاي
ICT's براي
زنان روستايي بوتان از سال 2003 شروع
شد و با سه محور اصلي:
-افزايش
حقوق و دريافتي زناني كه با صنايع
دستي روزگار ميگذرانند
-
ايجاد
شغل و كارگشايي براي زنان بيكار
-
توسعهء
كار و صنعت براي زنان
منجر
به ارتقاي سطح كيفي زندگي زنان
روستايي اين كشور شد.
تا
قبل از اجراي اين برنامه، توليدات
صنايع دستي روستايي در بوتان به سبب
عدم ارتباط مردم با يكديگر به دليل
مسايل جغرافيايي، هيچ بازخوردي
از بازار نميگرفت اما با اجراي
اين برنامه زنان با ميزان اهميت
بازخورد از بازار آشنا شدند.
هند
در
حالي كه توانايي زنان اين كشور در
رشد فنآوري اطلاعات بسيار پايين
گزارش ميشود و دليل اصلي آن نيز
وضعيت اجتماعي و اقتصادي زنان و
دختران در جامعه هند است، طرح
خدمات الكترونيكي «ايي سوا» در
منطقهء گوداواري غربي كه بخشي از
استان آندراپوداش ايالت حيدرآباد
است از سال 2002 با هدف پركردن شكاف
ديجيتالي در مناطق روستايي و فراهم
آوردن امكان دسترسي ساكنان مناطق
روستايي و به ويژه زنان به خدمات
مختلف الكترونيكي، آغاز به كار
كرده است.ويژگي اين ناحيه براي
اجراي اين طرح در بر داشتن 22 هزار زن
خودسرپرست است و تلاشي است براي
توانمندسازي اين گروهها در
منطقهء خود كه به شيوهاي شفاف و
مناسب بتوانند به خدمات متنوع
دولتي دسترسي پيدا كنند و از اين
رهاورد بر شكاف بزرگ اقتصادي و
اجتماعي خود با مردان فايق آيند.در
اين طرح پايگاههاي روستايي متكي
به دسترسي به اينترنت تاسيس شدند و
نكتهء منحصر به فرد در خصوص اين
مراكز اين است كه توسط زنان
خودسرپرست اداره و مديريت ميشوند
و توانستهاند زنان روستايي را به
عنوان رهبران اطلاعاتي مطرح كنند.
بنا بر اين طرح، زنان صاحب اين
پايگاهها ميتوانند به عنوان
عامل تغيير به ديگر همجنسان خود كمك
كنند تا آسانتر از خدمات
اينترنتي دولتي استفاده كنند.
مراكز
«ايي سوا» به عنوان يك درگاه (پورتال)
منطقهاي عمل ميكنند كه دسترسي
به خدمات گوناگون شهروندي را امكانپذير
ميسازند. اين خدمات داراي طيف
وسيعي از صدور انواع گواهينامه تا
دريافت اطلاعات پيرامون برنامههاي
متنوع و نيز شبكه شهروندان است.
اين درگاه به زنان امكان ميدهد تا
علاوه بر ادارهء اين پايگاهها
توسط خودشان، از انعطافپذيري و
آسودگي در معاملاتي كه سود دارد نيز
بهره ببرند.اين طرح علاوه بر
پايگاههاي مذكور، در مناطق
دورافتادهء روستايي كيوسكهاي
كامپيوتري تاسيس كرده كه ساكنان ميتوانند
به آن مراجعه كرده و به خدمات آن
دسترسي يابند. با اين حال آنچه مهم
است اين است كه اين پايگاهها تحت
مالكيت گروههاي زنان خود سرپرست
كه در حال يادگيري كار با كامپيوتر
و بستههاي نرمافزاري هستند و
همين امر سبب ميشود قدرت مذاكره
آنان نسبت به مردان در زمينههاي
اطلاعاتي مربوطه به حوزهء
ICT's نسبت
به مردان ارتقا يابد.اين مركز با
همكاري مراكز بينالمللي مثل مركز
رايانهء ملي بريتانيا توانسته با
آموزش و آزمون براي اعطاي
گواهينامههاي بينالمللي
كامپيوتر
ICDL به
زنان شركتكننده در كلاساي
آموزشي
ICT's اقدام
كند.
سريلانكا
نزديك
به دو دهه است كه دولت سريلانكا
نياز به استفاده از
ICT's براي
توسعه اجتماعي و اقتصادي را تشخيص
داده و ماحصل اين تشخيص مجموعهء
فعاليتهايي را شامل ميشود كه از
جمله مهمترين آنها ميتوان به
برنامه سياست كامپيوتر ملي
اشاره كرد. هر چند اين برنامه
با هدف كامپيوتر براي همه و از سال
1983 با برنامهريزي دولتي شروع شد و
باعث كسب نتايجي مثل رشد
انفجارآميز در زمينهء استفاده از
تلفن همراه شد اما هنوز هم آمادهسازي
زيرساختهاي مخابراتي مناسب در
مناطق روستايي و حواشي شهرهاي بزرگ
يعني همان نقاطي كه دختران جوان و
زنان بيشتري در آن زندگي ميكنند،
رشد قابل قبولي نداشته است.بررسيهاي
اخير نشان ميدهد كه تنها 10 درصد
جمعيت سريلانكا داراي سواد و دانش
كامپيوتري هستند
از اين ميان نيز تنها سه درصد
قادر به استفاده از ايميل و اينترنت
هستند كه اكثريت آنان نيز ساكن
كلمبو هستند.دولت سريلانكا
دستيابي به اهداف توسعهء هزاره در
سال 2015 را به عنوان هدف اصلي فعاليتهاي
خود در برنامهء
The ICT's
Roadmap اعلام
كرده كه يكي از اين اهداف _«برابري
جنسيتي» است. با اين هدف تمامي
فعاليتهاي دولت سريلانكا در دو
محور فعاليتهاي دولتي و غيردولتي
دستهبندي ميشوند. در
محور فعاليتهاي دولتي، دولت ميكوشد
تا از
ICT's به
عنوان اهرمي براي توسعه استفاده
كند و بتواند با به كارگيري آن در
سراسر كشور، سطح استاندارد زندگي
را ارتقا دهد. دولت در بخش آموزش
با هدف تربيت شهروندان آشنا با
ICT's شروع
به ايجاد فرصتهاي متعددي در مدارس
و دانشگاههاي ملي براي يادگيري
زبان انگليسي از يك سو و آموزش علوم
كامپيوتر از سوي ديگر كرده است.
اين برنامه پس از اجرا در سالهاي
اوليه با اعتراضات سازمانهاي
غيردولتي فعال در زمينه مسايل زنان
روبهرو شد. اعتراض اصلي به اين
برنامهها عدم توجه به جنسيت در
سياستگذاريها بود. پس از اين
اعتراضات بود كه دولت با گرفتن
مشاوره از سازمانهاي غيردولتي
فعال در زمينهء زنان، برخي از
فعاليتهاي خود در زمينه
ICT's را
به اين سازمانها واگذار كرد.
چندين
NGO با
هماهنگي با هم برنامههايي براي
گسترش
ICT's در
مناطق روستايي اجرا كردند.
Savodaya نام
NGO پيشتاز
در اين برنامه است.
طبق
اين هماهنگي در فاز اول پروژه تمامي
روستاهاي كشور با توجه به ميزان
جمعيت زنان و ميزان بيسوادي زنان
دستهبندي شدند و از بين آنان 100
روستا در جنوب، شمال و شرق كشور كه
كمترين دسترسي و بهرهمندي از ICT's
را
داشتند انتخاب شدند كه اين تعداد در
انتهاي سال 2007 به 1000 مركز روستايي
ارتقا خواهد يافت. مراكز دانش
روستايي داراي امكاناتي مثل تلفن
ثابت، فكس، اينترنت و... هستند
و زنان ميتوانند در اين مراكز
آموزش بهكارگيري هر يك از اين
تكنولوژيها را از اعضاي
NGO هاي
ياد شده كه به صورت دورهاي به
روستاها سفر ميكنند، بياموزند.
Savodaya تلاش
ميكند تا تعداد مراكز دانش
روستايي را به 12 هزار مركز ارتقا
دهد. علاوه بر اين به دنبال پيادهسازي
طرح روستاي مجازي نيز هست تا بتواند
با كمك گرفتن از تجهيزات
Wireless پنج
روستا را به صورت اينترانت به هم
متصل كرده و از طريق ارتباط زنان
اين روستاها با هم اقدام به خلق
اجتماعات كوچك مجازي كند تا با
قراردادن زنان روستايي در فضاي
مجازي آنان را نسبت به فوايد آن
آگاه سازد.هر چند هيچيك از اين
برنامهها با ديد سودآوري دولتي و
غيردولتي در حال اجرا و پيشگيري
نيستند اما هم دولت و هم سازمانهاي
غيردولتي با كنندگي
Savodaya اميدوارند
با كمك اين برنامه زنان روستايي اين
كشور را با مزاياي استفاده از
ICT's آشنا
سازند چرا كه هر دو بر اين باورند كه
فراهمآوري محل از جمله الزامات
اوليهء دسترسي و بهرهمندي از
مزاياي
ICT's براي
دختران و زنان است.
در
حالي كه در بسياري از كشورهاي در
حال توسعه دختران بيشتر از مقطع
ابتدايي، ادامهء تحصيل نميدهند
و آموزشهاي
ICT's نيز
اغلب در دوران تحصيلات متوسطه
ارايه ميشود بنابراين سطح سواد و
دانش زنان از
ICT's و
مزاياي آن در سطوح پايين متوقف ميشود،
پس لازم است تا برنامههايي براي
آموزش زناني كه در سنين بالا هستند
نيز اجرا شود.
ICT's ابزاري
است براي توانمندي و اين راهي است
كه بايد رفته شود تا تمامي زنان
بتوانند به مدد آن به استانداردهاي
يك زندگي خوب دست يابند.
