امروز:   آبان ۲۳, ۱۳۹۷    
فيسبوک
انتخاب موضوع موردنظر
نوامبر 2018
د س چ پ ج ش ی
« اکتبر    
 1234
567891011
12131415161718
19202122232425
2627282930  

علیه فراموشی، علیه بیدادگری

کارزارهای دادخواهی و ضد خشونت از دل روشنگری و سوگواری زاده شده‌اند. بازماندگان و بستگان اعدام‌شدگان، در پاسداشت حق، آگاه کردن افکار عمومی و پاسخگویی متولیان کشتار از رنج‌ها گذر کرده، هزینه‌ داده‌ اما سکوت نکرده‌اند.. جنبشی به نام جنبش دادخواهی در ایران شکل گرفته که آغاز آن از حرکت‌های مادران و خانواده‌های خاوران است. آنان در زمانی که جو امنیتی خفقان‌آور بود، در داخل و در سطح بین‌المللی، افشاگری و روشنگری و دادخواهی کردند. آنها با وجود تهدیدهای امنیتی، با زنده نگه داشتن خاوران با برگزاری مراسم سالگرد علیه فراموشی تلاش کردند.. در میان بخش‌هایی از اپوزیسیون، موضوع اعدام‌های سال ۶۷ به یک تابع و عامل درجه دوم در مناسبات آن‌ها با اصلاح‌طلبان و کل حکومت تبدیل شده است…/

******

آیا پس از ۳۰ سال، اعدام‌ دسته‌جمعی زندانیان سیاسی به عنوان یک فاجعه در حافظه جمعی رسوب کرده و افکار عمومی از اهمیت و حساسیت موضوع آگاه شده است؟ چرا مسئله هنوز اولویت لازم را نیافته و خیلی‌ها آن را موضوعی مربوط به گذشته می‌دانند؟

چند تن از اعضای خانواده زندانیان جانباخته، کنشگران سیاسی و حقوق بشری، به پرسش‌های دویچه‌وله پاسخ داده‌اند.

محمود معمارنژاد – فعال حقوق بشر

الان به خاطر گسترش وسایل ارتباطی، مردم آگاه‌تر شده‌اند ولی با همه تلاش‌هایی که بازماندگان و به‌خصوص مادران انجام دادند، موضوع انعکاس عمومی زیادی نداشته است. این اطرافیان و فامیل، مادران و پدران و خواهران و همسران جانباختگان بوده‌اند که کوشیده‌اند موضوع به فراموشی سپرده نشود. این‌ها سرقافله روشنگری بوده‌اند.

علاوه بر خانواده‌ها، کسانی که به خارج از کشور مهاجرت کردند، آنها که کتاب‌های خاطرات نوشته‌اند و یادبودهای سالانه باعث شده که مسئله فراموش نشود. جریان مادران صلح و مادران پارک لاله‌ هم کمک شایانی به زنده نگهداشتن مسئله کرد اما موضوع بیشتر در جامعه روشنفکری و کنشگران حقوق بشر مطرح بوده و هست.

متاسفانه بیشتر مادران فعال درگذشته‌اند و تنها مادر لطفی مانده است. این وظیفه بازماندگان را سنگین‌تر می‌کند. کسانی که می‌گویند ببخشید، در چنین جایگاهی نیستند. این خانواده‌های جانباختگان دهه ۶۰ و ۶۷ هستند که حق دارند در این زمینه حرف بزنند.

مادرانی که در رژیم سابق زندانی سیاسی داشتند و تحصیلکرده بودند، کمک بزرگی به هماهنگی و همبستگی خانواده‌ها کردند. مادر معینی، مادر لطفی یا مادر میلانی از جمله کسانی بودند که هم بینش و دید اجتماعی داشتند و هم تجربه فرزند زندانی در دو رژیم را.

وقتی گفته می‌شود هزاران اعدامی در خاوران هست درست نیست. اگر یک نفر اعدامی را شناسایی کنیم و دقیق بگوییم از نظر حقوقی مفیدتر است تا رقم کلی و بدون مشخصات بدهیم. وقتی گالیندوپل آمد ایران این خانواده‌ها بودند که اطلاعات زیادی به او دادند. نشریه‌ای به نام “بانگ رهایی” وجود داشت که از وضع زندانی‌ها اطلاع‌رسانی می‌کرد. به تدریج در بین خانواده‌ها تفکر ضد خشونت هم شکل گرفت چون اوایل از فرط اندوه آنها نیز آرزوی اعدام خیلی از مقامات جمهوری اسلامی را می‌کردند. الان همین خانواده‌ها پرچمدار جریان ضد اعدام هستند.

ایراندخت رضا‌زاده – خواهر جانباخته اعدامی

برادرم داریوش۲۴ ساله و مهندس از دانشگاه تبریز بود. یکی از همسایه‌ها به ما خبر داد که در روزنامه اسمش را زده‌اند. مراجعه کردیم به بهشت زهرا که به ما گفتند در خاوران است. خانواده ما جزو اولین گروه‌هایی بود که خاوران را پیدا کرد. از همان سال ۱۳۶۰ زندانی‌های چپ اعدام شده را آنجا دفن می‌کردند. چقدر گشتیم تا پیدا کردیم.

اولین جمعه سال نو و اولین جمعه شهریور همه خانواده‌ها جمع می‌شدیم. گل می‌گرفتیم و می‌رفتیم خاوران. تا ده دوازده سال قبل کاری نداشتند و کنترل نمی‌کردند اما الان در را قفل کرده‌اند و سرایدار گذاشته‌اند.

همان اوایل یکی از روزهایی که رفته بودیم خاوران، پاسدارها حمله کردند. طوری حمله کردند که پای پدرم شکست و سقف ماشین‌اش پایین آمد و شیشه‌ها خرد شدند. موقع برگشتن سوار یک مینی‌بوس شدیم و نزدیک پست بازرسی پاسدارها که شدیم، راننده گفت سرتان را بیاورید پایین شما را نبینند. از جلوی آنها ما را رد کرد و کسی ما را ندید وگرنه می‌خواستند ما را دستگیر کنند.

بیشتر زندانیان چپ که در گوهردشت و اوین اعدام شدند در خاوران هستند. مجاهدها را به بهشت زهرا بردند. تعدادی از زندانیان گمنام هم که اسم‌شان را نداده بودند، در بهشت زهرا هستند. خانواده‌ها، شب جمعه می‌رفتند بهشت‌زهرا و روز جمعه می‌رفتند خاوران. خیلی‌ها از شهرستان می‌آمدند و مهمان خانواده‌های ساکن تهران می‌شدند.

به تدریج در بین خانواده‌ها یک سازماندهی ایجاد شد. صندوق کمک مالی درست کردند. لیستی از بچه‌های جانباختگان تهیه شد و در طول سال دو مرتبه برای آنها لباس عید یا وسیله مدرسه خریداری می‌شد. بعضی از این بچه‌ها هم پدرشان اعدام شده بود هم مادرشان.

هیچ وقت فراموش نمی‌کنیم. احساسم مثل روز اول است. پدر و مادرها دارند می‌میرند. این برای ما وظیفه است که مانده‌ایم. آلمانی‌های اطراف من هیچ وقت دردم را نمی‌فهمند. وقتی تعریف می‌کنم فقط تکرار می‌کنند: باورنکردنی… غیرممکن… غیرممکن.

میلا مسافر، فعال سیاسی

به نظر من، هنوز حافظه جمعی شکل نگرفته و فاجعه نیز محدود به ۶۷ نیست بلکه از سال ۶۰ آغاز شد. هر مبارزه‌ای تا کنون صورت گرفته، علیه فراموشی بوده است. خانواده‌ها بوده‌اند که موضوع تخریب گورستان‌ها را اطلاع رسانی کرده‌‌اند اما بازماندگان برای رساندن صدای‌شان به دیگران، رسانه و تریبون ندارند. بدون رسانه‌ خانواده‌ها نمی‌توانند ارتباطی با جامعه داشته باشند. البته در مقطع ۸۸ تعداد کسانی که از خاوران بازدید می‌کردند خیلی زیاد شد اما بعد فروکش کرد.

چیزی که می‌تواند حافظه‌سازی کند مراسم خارج از کشور است. البته جمهوری اسلامی خیلی تلاش کرده با تبلیغات و ابزارها و رسانه‌هایی که دارد، مانع همبستگی افکار عمومی با جان باختگان و خانواده‌هایشان شود.

یک مشکل دیگر این است که سازمان‌ها و جریان‌های حقوق بشری به صورت یک صنعت درگیر این مسئله شده‌اند. آنها به صورت نیابتی، نقش خانواده‌ها و بازماندگان را بر عهده گرفته‌اند و از اعدام شدگان قربانی ساخته‌اند. فکر می‌کنم دادخواهی کار خانواده‌ها و کار بازماندگان است. پروژه‌های حقوق بشری چندان تاثیرگذار نیستند. سازمان‌ها ماجرا را محکوم می‌کنند، بیانیه می‌دهند، تریبون‌هایی به راه می‌اندازند که روزی تمام می‌شود.

فواد تابان – سردبیر سایت اخبار روز

طبیعی است که بعد از ۳۰ سال بخش‌های بیشتری از جامعه ایران نسبت به این جنایت آگاهی یافته‌اند. از این نظر می‌توان گفت گام‌های بزرگی به جلو برداشته شده است. این گامها در درجه اول محصول ایستادگی و مبارزه خانوادههای جان باختگان و نیز بخشی از نیروهای اپوزیسیون است. افشاگری‌هایی که از سوی آیت الله منتظری صورت گرفت نیز در گسترش این آگاهی نقش داشت.

علیرغم همه این تلاش‌ها، فاجعه کشتار زندانیان سیاسی در سال ۶۷هنوز نه تنها در حافظه جمعی رسوب نکرده و به یک “آگاهی ملی” تبدیل نشده است، بلکه ما بسیار از این موقعیت فاصله داریم.

دلیل این امر به طور عمده به وضعیت اپوزیسیون رژیم اسلامی بر می‌گردد که بار این وظیفه بر دوش اوست. طبعا انتظار نمی‌رود که هیچ کدام از جناح‌ها و دسته‌های حکومت در این جهت قدمی بردارند، آنها مانع هستند و به هر شکلی می‌کوشند جامعه نسبت به این جنایت حساس نشود. تلاش خانواده‌ها به جای خود لازم و مورد قدردانی است، اما آن نیرویی که باید این تلاش‌ها را بازتاب دهد و جامعه ایران و افکار عمومی جهانی را نسبت به این موضوع آگاه سازد، در درجه اول نیروی اپوزیسیون است. این نیرو به دلیل پراکندگی و موقعیت ضعیفی که دارد نتوانسته است بیشتر از امکانات ناچیز خود قدمی در این راه بر دارد.

در میان بخش‌هایی از این اپوزیسیون، موضوع اعدام‌های سال ۶۷ به یک تابع و عامل درجه دوم در مناسبات آن‌ها با اصلاح‌طلبان و کل حکومت تبدیل شده است. آنها عامدانه به خاطر نزدیک شدن به بخش‌هایی از حکومت از برجسته کردن این جنایت احتراز می‌کنند. از جمله در جریان انتخابات دوره گذشته، وقتی که تعدادی از آمران این جنایت کاندیدای انتخابات خبرگان شدند، مورد پشتیانی این بخش‌های اپوزیسیون قرار گرفتند. آن روزها، فرصتی فوق‌العاده بود برای افشاگری پیرامون این موضوع و گسترش آگاهی جامعه نسبت به آن که در محاسبات سیاسی پاره‌ای از بخش‌های اپوزیسیون از دست رفت. پیش از آن نیز از این فرصت‌ها پیش آمده بود. مثلا وقتی که مصطفی پورمحمدی از عوامل درجه اول این کشتار، وزیر دادگستری دوره اول دولت روحانی شد و بخش مهمی از اپوزیسیون به جای به راه انداختن یک کارزار افشاکننده در جهت برکناری وی، بر آن انتخاب چشم بست. در دوره اخیر نیز با انتخاب “آوایی” همین وضعیت تکرار شد.

تنها وقتی که اپوزیسیون در ایران قدرتمند شود و سیاست متحد و قاطعانه‌ای در برابر حکومت و جنایت‌های آن در پیش بگیرد، می‌توان امیدوار بود که کشتارهای دهه ۶۰ و سال ۶۷به یکی از اولویت‌های سیاست‌گذاری در ایران تبدیل شود.

حسین باقرزاده – فعال سیاسی

برادر من جزو اعدامی‌های سال ۶۰ است و سال ۶۷ هم پسرعموهایم اعدام شدند. پدرها و مادرها رفته‌اند و بار دادخواهی و پیگیری بیشتر به دوش فرزندان و همسران، خواهران و برادران است. این فاجعه البته موضوعی ملی است و شخصی نیست. همه کسانی که با آزادی و حقوق بشر و دمکراسی سر و کار دارند باید اولویت مسئله را در نظر بگیرند. هرکس قربانی داده یا نداده، این فاجعه در جامعه ایران رخ داده و جامعه باید به آن رسیدگی کند. اگر دادخواهی نشود، زخمی خواهد بود که التیام نیافته است.

این فاجعه اوایل به خاطر فشارهای امنیتی و محدودیت‌های خبری، در جامعه ایران زیاد مطرح نبود. بعد از سندی که آقای منتظری در خاطراتش منتشر کرد که گفت اعدام‌ها به فرمان مستقیم آقای خمینی صورت گرفت و بعد از آن که دست اندرکاران مشخص شدند، حساسیت افکار عمومی جلب شد. در سال‌های اخیر موضوع با تلاش رسانه‌های خارج کشور و شبکه‌های اجتماعی بیشتر مطرح شده و مردم آگاه‌تر شده‌اند. فایل صوتی آقای منتظری هم خیلی به اشاعه موضوع کمک کرد.

نسل جدید و حافظه جمعی بیش از ده بیست سال قبل از موضوع خبر دارد اما با محاکمه عاملان هنوز فاصله داریم. وظیفه جامعه حقوق بشری و فعالان سیاسی است که موضوع زنده بماند و از خاطره‌ها نرود.

خدیجه مقدم – فعال جنبش مادران صلح

در سال‌های اخیر بخش بزرگی از مردم ایران که اطلاعی از فاجعه ملی سال ۶۷ نداشتند، از رویدادها و خشونت‌های دهه ۶۰ مطلع شده‌اند. در انتقال این اطلاعات، رسانه‌های ماهواره‌ای و مجازی یا خانواده‌ها و دادخواهان نقش بزرگی داشته‌اند. به جرات می‌توان گفت جنبشی به نام جنبش دادخواهی در ایران شکل گرفته که آغاز آن از حرکت‌های مادران و خانواده‌های خاوران است. آنان در زمانی که جو امنیتی خفقان‌آور بود، در داخل و در سطح بین‌المللی، افشاگری و روشنگری و دادخواهی کردند. آنها با وجود تهدیدهای امنیتی، با زنده نگه داشتن خاوران با برگزاری مراسم سالگرد علیه فراموشی تلاش کردند.

کمیته مادران کمپین یک میلیون امضا به دادخواهی برای بازداشتی‌های برابری‌خواه قد علم کرد وسپس، مادران صلح از حق همه زندانیان سیاسی ـ عقیدتی دفاع کردند. پس از جنبش سبز، پرچم دادخواهی گسترده‌تر شد. فراموش نمی‌کنم روزی را که با جمعی از فعالان حقوق زن و مادران صلح برای همدردی به منزل خانم میردامادی رفته بودیم و من در آن مجلس از اعدام‌های دهه ۶۰ گفتم و این که ما در آن سال‌ها تنها بودیم ولی الان شما را تنها نمی‌گذاریم.

وقتی تعریف کردم که خیلی از خانواده‌ها به امید آزادی فرزندشان به زندان مراجعه کرده بودند اما ساک‌های بچه‌ها را تحویل گرفتند، بسیاری متاثر شدند. خانم میردامادی گفت ما اصلا از این وقایع اطلاع نداشتیم… این البته به نظر من عذر بدتر از گناه بود. در جنبش سبز پس از کشته شدن نداها و سهرابها باز این مادران بودند که پرچم دادخواهی را به دست گرفتند و اسم خودشان را مادران عزادار و سپس مادران پارک لاله گذاشتند. پیوندی دادخواهانه بین مادران خاوران و مادران پارک لاله به وجود آمد و تعداد بیشتری از مردم از فاجعه ملی باخبر شدند.

خاطرم هست اولین مصاحبه زنده‌یاد مادر بهکیش در سایت “مادران پارک لاله” منتشر شد و آن موقع بسیاری از فعالان مدنی و سیاسی، از کشتار سال ۶۷ خبر نداشتند. به نظر من فجایعی که در عمر حکومت جمهوری اسلامی اتفاق افتاده فراموش نشدنی است و ادامه دارد. از این رو، برای جلوگیری از تکرار آنها باید بیشتر تلاش کرد. تا وقتی که آمران و عاملان این کشتارها محاکمه نشوند، این موضوع به روز هست.

متاسفانه چون مردم به طور مدام، شاهد کشته شدن عزیزان‌شان هستند، به نظر می‌رسد اولویت اول با آن محکوم به اعدام است که جان‌اش در خطر است و فعالان مدنی بیشتر علیه اعدام تلاش می کنند که این خود نیز بخشی از حرکت دادخواهی است که از ۳۰ سال پیش شروع شده است. ضمن اینکه با بی‌کفایتی مدیران نالایق، کشور در حالت بحرانی عجیبی قرار دارد. مشکل نان، مسکن، اشتغال، محیط زیست، برابری، آزادی و دموکراسی، هر روز حادتر می‌شود و طبعا اولویت مردم، تلاش برای زنده ماندن است.

حمید نوذری – کانون پناهندگان سیاسی برلین

به وضوح می‌شود گفت که کشتار سال ۶۷ در خارج از کشور و اپوزیسیون در تبعید به خاطره جمعی نسبتا محکمی تبدیل شده؛ هر چند هنوز هم آکتورهای اصلی مراسم، فعالان قدیمی‌تر جنبش اپوزیسیون هستند. نسل جدید فعالان سیاسی در تبعید گرچه از این واقعه مطلع هست ولی این مسئله جایگاهی در فعالیت‌های آنها ندارد.

در این زمینه، قطع رابطه نسل‌های سیاسی دخیل هست اما فعال سیاسی نسل جدید اگر به جریان اصلاح‌طلب نزدیک باشد اصلا نمی‌خواهد وارد موضوع شود چون باید تفکر سیاسی خودش را زیر سوال ببرد. اولویت جناح چپ فعالان جوان هم اصولا آرمان‌های‌ خودشان است.

از وقتی ما فعالیت در کانون را شروع کردیم هدف مان این بود که این کشتار فراموش نشود و به‌خصوص به غیرایرانی‌ها انتقال یابد. در این زمینه موفق بودیم البته این روشنگری‌ها باعث نشده که جلوی قراردادهای سیاسی و روابط اقتصادی آلمان با جمهوری اسلامی گرفته شود اما به این موضوع در حد مسائل روز حقوق بشری توجه می‌کنند. این که برای فعالان خارج کشور، لغو شکنجه و اعدام و آزادی‌های سیاسی یک خواست جمعی شده، از اثرات کناری یادمان‌های ۶۷ است.

۵ شهریور ۹۷

این مطلب را ارسال کنید: بالاترین Twitter
Print Friendly, PDF & Email

نظرات بسته است

جستجو
Generic selectors
Exact matches only
Search in title
Search in content
Search in posts
Search in pages
آرشیو مطالب قدیمی