|
65
مین سالگرد تاسیس تشکیلات
دموکراتیک زنان ایران
و
فرازهایی از تاریخ
پرافتخارآن
پیدایش
جنبش های اجتماعی زنان در
میهن ما که همزمان با تحولات
ساختاری در ایران از اواخر
قرن نوزدهم شروع می شود با نام
جمعیت ها و انجمن های مترقی
زنان که اغلب با نیروهای چپ در
ارتباط بودند، پیوند
ناگسستنی دارند . تلاش مبارزان
چپ و کمونیست
برای به صحنه آوردن
نیروی عظیم زنان به مبارزه
ناشی از این درک درست است که
" جامعه ای می تواند آزاد
نامیده شود که زنان در آن
آزاد باشند" . زنان کشور ما در
مبارزات آزادی خواهانه در سده
گذشته حضور موثر داشتند با این
وجود انقلاب مشروطیت ایران در
سال 1305 با وجود نقش
انکارناپذیر زنان نیز
نتوانست به خواسته های
ابتدایی و انسانی آنان
پاسخ دهد . حزب کمونیست ایران که در سال
1299 تاسیس شد نه تنها از انجمن
های مترقی زنان
پشتیبانی
می کرد بلکه اولین
نیروی سیاسی بود که در
کنگره خود برخی از خواسته های
اقتصادی زنان از جمله منع کار
شبانه برای نسوان و اطفال و
مرخصی با مواجب برای زنان
آبستن چهار هفته پیش و چهار هفته
پس از وضع حمل را در سال 1306تصویب
کرد. در سال های1310 _1300 سازمان
های مترقی زنان که در برخی
از شهرهای ایران تشکیل
شدند عمدتا با نهضت کمونیستی
ایران ارتباط داشتند و با
شعارهای مترقی از قبیل
شرکت زنان در امور اقتصادی،
سیاسی و برابری زن و مرد
مبارزه می کردند. بعدها حزب توده
ایران ، ادامه دهنده راه حزب
کمونیست ایران که در سال 1320تاسیس
شد بدرستی معتقد بود که بدون
شرکت نیمی از جمعیت در
مبارزه ، از امکان تغییر
وتحقق دمکراسی نمی توان سخن
گفت . توجه
به مسائل زنان و به صحنه آوردن
این لشگر عظیم به میدان
مبارزه ناشی از درک عمیق حزب
توده ایران نسبت به
نیروهای موثر جنبش اجتماعی
بود.
در
نخستین کنفرانس ایالتی که
در سال 1321تشکیل شد اصلاح قانون
انتخابات و دادن حقوق سیاسی
به زنان جزومواردی
بود که در برنامه های حزب
گنجانده شد.در سال 1322 برای
اولین بار فراکسیون
پارلمانی حزب
لایحه ویژه برابری زن و
مرد را به مجلس ارائه کرد که با
مخالفت نمایندگان حتی
نمایندگان مترقی آن زمان مجلس
روبرو گردید. حزب
توده ایران در اولین مرامنامه
خود بخش ششم را به زنان اختصاص داد
که درآن
آمده بود:
1_
کوشش در توسعه حقوق اجتماعی و
برقراری حقوق زنان، حق انتخاب
شدن و انتخاب کردن در مجلس مقننه و
انجمنهای ایالتی و بلدی
2_ بهبود اوضاع مادی و تامین
استقلال اقتصادی زنان3_ تاسیس
و افزایش موسسات حمایت مادران
و کودکان بی بضاعت 4_ تساوی
حقوق زوجین و تجدید نظر در
قوانین زناشویی و طلاق. ودر
بخش مربوط به کارگران مواد تساوی
دستمزد کارگران زن ومرد و استفاده
زنان کارگر و مستخدم از مرخصی با
دریافت حقوق در دوره وضع حمل
حداقل سه ماه آمده بود. حزب توده
ایران مبارزه برای رسیدن
به خواسته های حق طلبانه زنان را
در گروی آگاهی و تشکل
یابی و مبارزه پیگیر
زنان می
دانست . به این ترتیب
تشکیلات زنان در شرایطی که
دنیا درگیر جنگی
خانمانسوزبود واز طرفی زنان
ایران در بی حقی کامل بسر
می بردندوبیسوادی در جامعه
بیداد می کرد در بهمن ماه سال 1321توسط
عده ای از زنان مبارز که در حزب
توده ایران
فعالیت داشتند ، تاسیس شد
و برنامه خود را مبارزه علیه
فاشیسم ، مبارزه در راه بدست
آوردن حقوق مساوی با مردان،
مبارزه در راه حفظ صلح و مبارزه
برای دستمزد برابر درمقابل
کاربرابر با مردان ، بیمه
های اجتماعی و مبارزه علیه
فحشا قرار
داد. تشکیلات
زنان ایران توانست طی
سالهای فعالیت علنی خود (تا
بهمن 1327 که غیرقانونی اعلام
شد) با تشکیل کلاسهای مختلف
آموزشی و بهداشت و برگزاری
کنفرانس های هفتگی بخش
وسیعی از زنان را به خود جذب
کند. ارگان آن" بیداری ما"
د ر بیداری زنان در آن سال ها
نقش ویژه داشت . تشکیلات زنان
ایران در سال 1325 به عضویت
فدراسیون دمکراتیک بین
المللی زنان_ بزرگترین تشکل
جهانی زنان که به ابتکارآن
کنفرانس های جهانی زنان توسط
سازمان ملل برگزارمی شود و
قطعنامه های مصوب آن سهم
بزرگی در ارتقاء جنبش جهانی
زنان و دستاوردهای آن داشته است_
در آمد واز آن به بعد به تشکیلات
دموکراتیک زنان ایران
تغییر نام داد.
در
بهمن ۱۳۲۷ با
غیرقانونی اعلام شدن «حزب
تودهٴ ایران» و سازمانهای
دمکراتیک و تودهای از جمله «تشکیلات
دمکراتیک زنان ایران»،
بسیاری از فعالان این
سازمانها تحت تعقیب قرارگرفته
و به زندانهای طولانی مدت
محکوم شدند. فعالان تشکیلات به
اجبار در سراسر ایران به
فعالیت مخفی روی آوردند. و
در همین دوران به انتشار دو
نشریه مخفی برای زنان و
دختران به طور جداگانه اقدام کردند.
درسال
۱۳۲۹ هیئت اجرائیه
تشکیلات برای ادامه مبارزه و
آگاهی رسانی بیشتر یک
نشریه علنی به نام «جهان
تابان» با شعارهای «تساوی
حقوق زنان با مردان» و «مبارزه
در راه حفظ صلح و دفاع از حقوق
کودکان» انتشار داد و
ازآنجایی که تشکیلات
غیرقانونی اعلام شده بود و
نمیتوانست به طور علنی در
میان توده زنان فعالیت و
آگاهی رسانی کند،
تصمیم برآن شد که سازمان
جدیدی به نام «سازمان زنان»
توسط تعدادی از مسئولین
تشکیلات تاٴسیس گردد.
در
۳۰ اردیبهشت
۱۳۳۰ با کمک هیئت
تحریریه «جهان زنان» و با
حضور و همکاری تعدادی از زنان
مترقی کنفرانس بزرگی در تهران
برگزار شد و «سازمان زنان ایران»
اعلام موجودیت کرد. سازمان
در تهران و شهرستانها کلوب خود را
تاٴسیس نمود و با ایجاد
کتابخانه و باشگاهٴهای
ورزشی برای دختران و زنان،
کلاسهای سواد آموزی و
تدریس زبان خارجی و
خیاطی و کارهای دستی جهت
رفع بیسوادی و ارتقاء سطح
آگاهی حقوقی زنان
ایرانی همت گماشت. در تاریخ
۲۴ آبان ۱۳۳۰
روزنامه ارگان سازمان را به نام «جهان
زنان» با شعار «زنان ایران
برای به دست آوردن حقوق خود متحد
شوید!» انتشار دادکه در
اولین شماره آمده بود "این نامه در حقیقت صدای
تمام زنان ایرانی می باشد و
منعکس کننده دردها، محرومیت ها و
خواسته های آن هاست. در این
روزنامه کوشش می شود که راه و رسم
مبارزه برای بدست آوردن حقوق
پایمال شده خود و کودکان مان
نشان داده شود.." و
عنوان مقالات شماره های دیگر
چنین است: " باید به دختران
فارغالتحصیل دانشکده حقوق
این امکان داده شود که در رشته
تخصصی خود به کار بپردازند"
" با کنار گذاردن زنان از صحنه
سیاست ، پایه های خانواده و
اصول تعلیم و تربیت کودکان را
متزلزل می سازید" ، "به
زنان کارگر اصفهان چه می گذرد""شورای
دانشگاه باید به خواستهای
دانشجویان قهرمان تهران جواب
مثبت دهد"
در
بحبوحه تصویب
قانون جدید، سازمان زنان
ایران مبارزه گسترده ای را
برای تجدید نظر در قانون
اساسی ایران آغاز کرد و با جمعآوری
امضا در پای فرمهایی که
در اختیار مردم قرار میداد
عملا دست به رفراندومی زده بود
تا نظر عموم را در مورد شرکت زنان در
انتخابات مجلس به دست آورد ه وبه
گسترش آن در بین مردم یاری
رساند. در همین رابطه با ارسال
نامههایی به رجال سرشناس
کشور(مانند علی اکبر دهخدا که
ضمن تایید و اعلام همکاری
در جواب نوشت:.هرکس را عقیده
بر این باشد که بانوان نباید
از حقوق اجتماعی خود بهره مند
شوند، نباید او را انسان آزاد و
آزادیخواه فرض کرد. .) و یا به سازمانهای زنان از جمله «کانون
بانوان ــ زنان حزب ایران» و ...
خواستار همکاری و مشارکت
دراین رفراندوم جهت مبارزه
برای به دست آوردن «حق انتخاب
کردن و انتخاب شدن» شد. در این
دوران روزنامه جهان زنان روزانه در
یک ورق منتشر می شد و با
برگزاری متینگ های
محلی (که بیشتر مواقع زنان
مورد ضرب و شتم قرار می گرفتند)
این مبارزه با تمام قوا به پیش
برده شد. با این حال در قانون
جدید آن زمان این حقوق همچنان
از زنان سلب شده بود. سازمان زنان
ایران طی ارسال تلگرافی به
سازمان ملل اعتراض خود را علیه
قانون جدید انتخابات بر طبق
منشور ملل متحد و اعلامیه
جهانی حقوق بشر اعلام داشت.
«سازمان
زنان ایران» روز جهانی زن «۸
مارس» را هر ساله چه در شرایط
علنی و چه در شرایط مخفی به
طور باشکوهی برگزار میکرد.
جشن ۸ مارس سال۱۳۳۱
به صورت نمایش بزرگی در
خیابانهای تهران برگزار شد.
خبرنگار یونایتد پرس خبر
این واقعه را چنین بیان
داشته بود: اجتماع پنج هزار زن با
پلاکاتها و شعارهایی مانند «مادرانی
که زندگی میبخشند، باید
از آن دفاع کنند!» و کودکان با
داشتن شعارهایی «مادر از من
دفاع کن ـ ما نان و بهداشت میخواهیم!».
در
سال ۱۳۳۲ کنگرهای
به ابتکار «سازمان زنان ایران»
در تهران تشکیل شد که بیش از
سیصد نماینده زن از سراسر
کشور در آن شرکت جستند. دراین
کنگره که به علت عدم اجازه دولتِ
وقت تحت عنوان عروسی در باغی
خارج از شهر برگزار شد مسائل مربوط
به حقوق زنان، حقوق مدنی، حقوق
سیاسی و اقتصادی زنان مورد
بحث و تبادل نظر قرار گرفت و قطعنامهای
نیز صادر شد که مهمترین بخش آن
تاٴمین حق انتخاب کردن و
انتخاب شدن زنان بود. و این کنگره
نمایندگانی را انتخاب کرد تا
در کنگره جهانی زنان در کپنهاک (۱۹۵۴)
که به ابتکار «فدراسیون
دمکراتیک بینالمللی زنان»
ترتیب داده شده بود شرکت کنند.
تشکیلات
دردوران فعالیتهای مخفی
خود در سال ۱۳۳۰ مادران
را در «شوراهای مادران» برای
مبارزات محلی و موضعی متشکل
کرد و این شورا برای
رسیدگی به وضعیت خانوادهها
و مشکلات محلی آنها از قبیل تاٴسیس
مدرسه در محل، اسفالت خیابان،
برق محل و غیرو به ادارات
دولتی رجوع مینمود. «شورای
مادران» موفقیتهای
زیادی در اقدامات خود به
ویژه در مناطق کارگرنشین که
زنان زیادی را به دور خود جمع
کرده بود، به دست آورد.
یکی
دیگر از فعالیتهای
تشکیلات که به طور خستگی
ناپذیری ادامه داشت مبارزه
برای حفظ صلح در جهان بود و
یکی از فعالیتهای
درخشانی که میتوان ازآن نام
برد جمعآوری امضا در زیر
بیانیهٴ صلح استکهلم بود.
دختر جوانی که با تشویق
تشکیلات توانسته بود هزاران
امضا در زیر ورقه
بیانیهٴ صلح جمعآوری
کند موفق به دریافت جایزه صلح
شد.
«جمعیت
حمایت کودک» که با الهام از
فدراسیون بینالمللی زنان
تشکیل شد نیز یکی
دیگر از ابتکارات تشکیلات
دمکراتیک زنان ایران بود.
این جمعیت با انتشار نشریهای
زندگی اندوهبار کودکان
ایرانی که در کارگاههای
نمناک قالی بافی و در کارخانهها
به بیگاری کشیده میشدند
منعکس میساخت و در مورد عدم
امکانات تحصیلیِ کودکان
روستایی و فقر و مرگ میر
آنها نیز به افشاگری میپرداخت.
فعالیت
«سازمان زنان ایران» نیز با
کودتای امریکایی
۲۸ مرداد ۱۳۳۲
متوقف شد و خانه سازمان به اشغال
سربازان ارتجاع درآمد و روزنامهاش
نیز متوقف شد. بدینگونه هردو
سازمان واقعی زنان ایران که
با مبارزه خستگی ناپذیر و
پیگیر خود در راه تشکل و
بیداری و ارتقاء سطح آگاهی
زن ایرانی همت گماشته بودند
غیرقانونی اعلام شدند.
پس
از کودتای ۲۸ مرداد
۱۳۳۲ تعداد بیشماری
از زنان رزمنده و مترقی همراه با
دیگر رزمندگان راه آزادی
ایران به غل و زنجیر کشیده
شدند و برخی نیز ناخواسته
مجبور به مهاجرت شدند. رژیم
کودتا برای جایگزینی
این سازمانها و احزاب مترقی
دست به ایجاد احزاب و سازمانهای
دولتی وابسته به دربار زد و تمام
تلاش خود را به کار بست تا به
ویژه زنان را از مبارزات
اجتماعی به سوی کارهای کماهمیت
و یا کارهای خیریه سوق
دهد و «شورای عالی زنان» را
تحت ریاست اشرف پهلوی بوجود
آورد که البته در نتیجهٴ
اعتراضات گسترده زنان این شورا
در سال ۱۳۴۵ منحل شد و
سازمان جدیدی به نام «سازمان
زنان» اعلام موجودیت کرد. در
عین حال رژیم ارتجاعی شاه برخی از دستآوردهایی را
که زنان با مبارزات پیگیر خود
کسب کرده بودند ملغی کرد. به طور
نمونه ۱۲ هفته مرخصی قبل و
بعد از زایمان را که دولت وقت
مجبور به تصویب آن شده بود درِ
سال ۱۳۳۷ به ده هفته
کاهش داد و مسئله پرداخت دستمزدِ
برابر نیز مسکوت گذاشته شد.
بعدها رژیم دیکتاتوری
شاه تحت تحولات جهانی و شرایط
داخلی مجبور شد به رفرم
هایی تن داده برخی
ازخواسته های زنان را به
پذیرد از آن جمله حق شرکت زنان در
انتخابات و نیز تغییرات
جزیی در قانون مدنی ،
بویژه لایحه حمایت خانواده
که در برخی مواد بنفع زنان
تعدیل یافت(
مثل داشتن حق طلاق و حضانت و.. که
ارتجاع زن ستیز بلافاصله پس از
انقلاب آن را با توسل به شرع ملغی
کرد).
با
این حال تشکیلات دمکراتیک
زنان بزرگترین سازمان صنفی
سیاسی ایران در دوران
کوتاه مبارزه علنی خود، بذر
آگاهی و تشکل یابی را در
جامعه پراکند . بیهوده نبود که در
یکی از سمینارهای
فرمایشی سازمان زنان اشرف
پهلوی، علیرغم فشار و خفقان ،
زنان خواستهای
خود را به شرح زیر مطرح کردند:
_تک
همسری، تساوی حقوق پدر و مادر
نسبت به اولاد – تقسیم اموال
حاصل در دوران ازدواج_ رعایت
آزادی های فردی و حقوق
اساسی افراد_ تغییر قانون
حمایت خانواده و هماهنگ ساختن آن
با مقتضیات زمان..
در
دوران خفقان حاکم بین سالهای
۱۳۳۲ تا
۱۳۵۷، اعضای
تشکیلات که مجبور به مهاجرت
ناخواسته شده بودند، در خارج از
کشور نیز از پای ننشسته و در
همبستگی با زنان زحمتکش
ایرانی در کنگرهها و
کنفرانسهای بینالمللی
شرکت جسته و به افشاگری چهرهٴ
ننگین کودتاگران و وضعیت
اندوهبار زندگی زن ایرانی
پرداختند. به ویژه
سال 1354که از طرف سازمان ملل سال
جهانی زن نامگذاری شده بود که
درآن سال کنفرانس مکزیکو(درمکزیک)
وکنگره جهانی زنان در برلین
تشکیل شدند.
انقلاب
بهمن 57 طومار رژیم
دیکتاتوری شاه را درهم شکست و
شرکت میلیونی زنان در
انقلاب که باعث اعجاب جهانیان
شده بود، در پیروزی آن نقش
تعیین کننده داشت. زنان
امید داشتند که بعد از یک قرن
مبارزه به خواسته های
ابتدایی و انسانی خود
برسند. تشکل
های زنان در فضای بوجود آمده
شکل می گرفتند. تشکیلات
دمکراتیک زنان ایران نیز
مجددا فعالیت علنی خود را از
سرگرفت و می رفت بابازسازی
سازمان های خود در تهران و
شهرستان ها و باتجاربی که پشت سر
داشت به یکی از سازمان های
بزرگ ایران مبدل شود. ارگان آن
جهان زنان مجددا در سطح وسیعی
انتشار یافت که زنان را حول
محورهای سیاسی و صنفی به
مبارزه فرا می خواند. کار توده
ای و ایجاد کلاس های مختلف
آموزشی و بهداشتی، کمک
رسانی به مناطق محروم از طریق
خدمات پزشکی، اعزام پزشک و
پرستار به مناطق جنگزده، شرکت فعال
در کمک رسانی به پناهندگان مناطق
جنگی جلب روزافزون اقشار
وسیعی از زنان
به صفوف تشکیلات را بهمراه
آورد. هراس از این امر سبب شد که
در سال 61ارتجاع زن ستیز
با استفاده از شرایط
جنگی به سرکوب نیروهای
مترقی از جمله سرکوب وحشیانه
تشکیلات دمکراتیک دست زند و صدها نفر از اعضا و کادرهای
تشکیلات زنان را روانه شکنجه
گاهها کرد. دفتر تشکیلات دوباره
به اشغال ارتجاع درآمد و جهان زنان
توقیف شد. این
بار در زندان ها زنان عضو
تشکیلات زنان
در کنار دیگر زندانیان
سیاسی زن از گروه های مختلف
در مقابل
شکنجه گران ایستادند وحماسه
مقاومت آفریدند.این بار هم
مثل زمان شاه برابری در سرکوب و
اعدام بود که نصیب زنان ایران
می شد. تشکیلات
زنان سرکوب شد اما از بین نرفت .
سنن مبارزاتی که برجای گذاشت
در کنار تشکل یابی و کار
آگاهگرانه در بین توده ها و
تلفیق اشکال مختلف مبارزاتی. .
همه تجارب ارزنده ای هستند که
جنبش مستقل زنان از آن به خوبی
بهره می برد.
چند
فعالیت تشکیلات دمکراتیک
زنان منحصر به آگاه کردن زنان به
حقوق حقه خود نبود بلکه دوشادوش با
مردان در مبارزات
ضدامپریالیستی نیزشرکت
داشت و
این سبب شد که در مقطعی مثل
شرایط پیچیده بعد
ازانقلاب 57 و مبارزات ضد
امپریالیستی،
خواسته های صنفی زنان را
کمرنگ تر کند و در نتیجه رژیم
فقها توانست در فضای ایجادشده
پس از انقلاب که نیروهای
مترقی و از جمله" تشکیلات
دمکراتیک زنان ایران"
دغدغه تثبیت انقلاب را داشتند و
جنگ امپریالیسم خواسته نیز
بر میهن ما تحمیل شده بود به
دستاوردهای مبارزاتی زنان
دستبرد زند و با اعتراض و مقاومت
سازماندهی شده زنان مواجه نگردد.
با این وجود خدمات ارزنده
تشکیلات دمکراتیک زنان چه در
رژیم دیکتاتوری شاه و چه در
مدت کوتاه
فعالیت علنی خود پس از انقلاب
بر کسی پوشیده نیست.
تاریخ
پرافتخار و سراسر مبارزه تشکیلات
دمکراتیک زنان ایران بخشی
ازتاریخ درخشان و سراسرمبارزه
زنان قهرمان و پیکارجوی
ایران برضد ستم جنسی و
طیقاتی و برای
دستیابی به استقلال وآزادی
و عدالت اجتماعی در میهن ما
است که هم
چنان ادامه دارد وپیروزی
نهایی تنهادر پیوندمبارزه
زنان با مبارزه دیگر
نیروهای جنبش مترقی
میهن مابه ثمر خواهد رسید.
سايت حزب توده ايران
بهمن 1386
|
